گوش انسان به سه بخش اصلی تقسیم میشود: گوش خارجی، گوش میانی و گوش داخلی. هر بخش نقشی حیاتی در فرایند شنیداری و حفظ تعادل بدن ایفا میکند. گوش خارجی شامل لاله گوش و کانال گوش است که امواج صوتی را به سمت پرده صماخ هدایت میکند. قسمت میانی شامل سه استخوان کوچک (چکشی، سندانی و رکابی) است که لرزشهای صوتی را تقویت کرده و به گوش داخلی منتقل میکنند. گوش داخلی، بخشی که وظیفه تبدیل این لرزشها به سیگنالهای عصبی را دارد، دارای ساختار پیچیدهای به نام حلزون است. در این مطلب به مواردی میپزدازیم که سلامت گوش انسان را تهدید میکنند.
حساسیت گوش به عوامل محیطی، به ویژه صدا، بسیار بالاست. صداهای بلند و مداوم میتوانند به سلولهای مویی گوش داخلی آسیب برسانند و به مرور زمان منجر به از دست دادن شنوایی شوند. ورود اجسام خارجی به کانال گوش نیز میتواند به پرده صماخ یا دیگر اجزای حساس گوش آسیب بزند. **بهداشت گوش**، بهویژه تمیز کردن بیش از حد یا اشتباه (مثلاً با استفاده از گوشپاککن)، میتواند باعث بروز آسیبهای ساختاری شود و حتی خطر عفونتهای گوش را افزایش دهد.
عوامل آسیب زای داخلی
- عوامل ژنتیکی: برخی از افراد به دلایل ژنتیکی مستعد مشکلات شنوایی هستند. این مشکلات ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در طول زمان ظاهر شود. که سلامت گوش را به خطر بیندازند.
- عفونتهای گوش میانی (اوتیت میانی): عفونتهای مزمن میتوانند به ساختارهای گوش آسیب بزنند و شنوایی را تحت تأثیر قرار دهند.
- بیماریهای سیستمیک: بیماریهایی نظیر دیابت، فشار خون بالا یا اختلالات خودایمنی میتوانند به سیستم شنوایی آسیب برسانند. این بیماریها باعث کاهش جریان خون به گوش داخلی شده و به سلولهای شنوایی آسیب میزنند.
- افزایش سن: کاهش شنوایی مرتبط با سن (پیرگوشی) یکی از شایعترین علل کاهش شنوایی در افراد مسن است که ناشی از زوال سلولهای مویی گوش داخلی است.
عوامل آسیب زای خارجی
- صدای بلند: قرار گرفتن مداوم در معرض صداهای بلند (بیش از ۸۵ دسیبل) مانند سر و صدای ترافیک، کار با دستگاههای صنعتی، یا استفاده از هدفون با صدای زیاد میتواند باعث کاهش شنوایی ناشی از نویز شود. و باعث از بین رفتن سلامت گوش شوند.
- ورود اشیا خارجی: قرار دادن اشیا تیز یا استفاده از گوشپاککن در کانال گوش میتواند به پرده صماخ یا ساختارهای داخلی آسیب برساند.
- داروهای اتوتوکسیک: برخی داروها مانند آنتیبیوتیکهای خاص یا داروهای ضد سرطان، به گوش داخلی آسیب میزنند و ممکن است باعث کاهش شنوایی یا وزوز گوش شوند.
- عفونتها و عوامل محیطی: عفونتهای قارچی یا باکتریایی ناشی از مرطوب ماندن گوش (مثلاً در شناگران) میتواند به ساختار گوش آسیب بزند.
روشهای جلوگیری از آسیب به گوش
- محافظت از گوش در برابر صداهای بلند: استفاده از گوشگیر یا هدفونهای محافظتی در محیطهای پر سر و صدا میتواند به کاهش خطر کاهش شنوایی کمک کند.
- خودداری از قرار دادن اشیا در گوش: استفاده از گوشپاککنها یا هر شیء خارجی دیگر برای تمیز کردن کانال گوش به شدت توصیه نمیشود.
- کنترل بیماریهای مزمن: افراد مبتلا به بیماریهایی نظیر دیابت و فشار خون بالا باید از کنترل مناسب این شرایط مطمئن شوند تا از تأثیرات منفی آن بر سلامت شنوایی جلوگیری شود.
- دوری از داروهای اتوتوکسیک: در صورت نیاز به مصرف داروهای اتوتوکسیک، باید با پزشک در مورد ریسکها و گزینههای جایگزین مشورت کرد.
اصول مراقبت از گوش و رعایت بهداشت شنوایی
- تمیز کردن گوش به روشهای ایمن: گوش به طور طبیعی با تولید موم، خود را تمیز میکند. استفاده از گوشپاککنها میتواند موم را به داخل کانال گوش براند و موجب عفونت یا انسداد شود. بهتر است گوشها را فقط با آب ولرم در هنگام دوش گرفتن شستشو داد و از متخصص شنواییشناس برای تمیز کردن گوش مشورت گرفت.
- خشک نگه داشتن گوشها: پس از شنا یا دوش گرفتن، خشک نگه داشتن گوشها از اهمیت زیادی برخوردار است. استفاده از حوله نرم یا خشککن هوا میتواند به کاهش احتمال عفونتهای قارچی و باکتریایی کمک کند.
اقدامات اولیه در زمان آسیب شنوایی یا ساختاری گوش
- مشاوره سریع با متخصص: در صورت تجربه هر گونه کاهش شنوایی ناگهانی، وزوز گوش، یا درد، باید به سرعت به یک متخصص گوش، حلق و بینی یا شنواییشناس مراجعه کرد.
- پرهیز از دستکاری گوش: در زمان وجود آسیب یا درد در گوش، به هیچ وجه نباید گوش دستکاری یا تمیز شود تا از بدتر شدن وضعیت جلوگیری شود.
- استفاده از داروهای مناسب: در صورت وجود عفونت، پزشک ممکن است داروهای آنتیبیوتیک یا ضدقارچ تجویز کند.
بایدهایی در مورد مراقبت از گوش
- استفاده از محافظ گوش در محیطهای پر سر و صدا.
- مشاوره منظم با شنواییشناس برای افرادی که در معرض خطرات شنوایی قرار دارند یا سن بالایی دارند.
- خشک نگه داشتن گوشها به ویژه پس از شنا یا دوش گرفتن.
- مصرف داروهای پزشک با احتیاط و با مشورت پزشک برای جلوگیری از اثرات جانبی اتوتوکسیک.
نبایدهایی در مورد مراقبت از گوش
- عدم استفاده از گوشپاککن یا هر وسیلهای که ممکن است به کانال گوش آسیب بزند.
- خوددرمانی در صورت عفونت یا درد گوش: بهتر است همیشه به متخصص مراجعه شود.
- عدم قرارگیری در معرض صداهای بلند بدون استفاده از محافظ گوش، به خصوص در محیطهای کاری یا هنگام استفاده از هدفون.
- عدم مصرف داروهای اتوتوکسیک بدون مشورت با پزشک.
این راهکارها به پیشگیری از آسیبهای گوش و حفظ سلامت شنوایی کمک میکنند.
