کم شنوایی: تعریف، علائم و درمان

کم شنوایی یکی از ناتوان کننده ترین مشکلاتی است که تمامی عملکردهای اساسی انسان را می تواند دچار اختلال کند. سیستم شنوایی انسان به عنوان یک مکانیزم پیچیده و دقیق عمل می‌کند که به فرد اجازه می‌دهد صداها را دریافت، پردازش و تشخیص دهد. عملکرد این سیستم شامل چندین مرحله و بخش‌های مختلف است که هر یک نقش مهمی در شنیدن دارند. در زیر عملکرد سیستم شنوایی به‌صورت علمی توضیح داده شده است:

آناتومی و عملکرد سیستم شنوایی

انتقال صدا به گوش خارجی

صداها به‌صورت امواج صوتی که از تغییرات فشار هوا ایجاد می‌شوند، به گوش خارجی می‌رسند. گوش خارجی شامل لاله گوش و کانال گوش است. لاله گوش مانند یک قیف عمل می‌کند که امواج صوتی را جمع‌آوری کرده و به کانال گوش هدایت می‌کند.

گوش میانی: تبدیل امواج صوتی به ارتعاشات

وقتی امواج صوتی به انتهای کانال گوش خارجی می‌رسند، به پرده صماخ (پرده گوش) برخورد می‌کنند و آن را به ارتعاش در می‌آورند. این ارتعاشات سپس به سه استخوانچه کوچک در گوش میانی منتقل می‌شوند:

• چکشی
• سندانی
• رکابی

این استخوانچه‌ها، امواج صوتی را تقویت کرده و به ارتعاشات مکانیکی قوی‌تر تبدیل می‌کنند. این ارتعاشات در نهایت به پنجره بیضی که ورودی گوش داخلی است، منتقل می‌شوند.

گوش داخلی: تبدیل ارتعاشات به سیگنال‌های الکتریکی

در گوش داخلی، ارتعاشات مکانیکی به حلزون گوش (کوکلئا) وارد می‌شوند که یک ساختار پر از مایع و مارپیچی است. درون حلزون گوش، سلول‌های مویی وجود دارند که به ارتعاشات مایع واکنش نشان می‌دهند. این سلول‌ها ارتعاشات مکانیکی را به پتانسیل‌های الکتریکی تبدیل می‌کنند.

انتقال سیگنال به مغز

پتانسیل‌های الکتریکی تولید شده توسط سلول‌های مویی به‌وسیله عصب شنوایی (عصب هشتم جمجمه‌ای) به مغز منتقل می‌شوند. عصب شنوایی این سیگنال‌ها را به قشر شنوایی در لوب گیجگاهی مغز می‌فرستد.

پردازش صدا در مغز

مغز سیگنال‌های دریافتی از عصب شنوایی را پردازش می‌کند. در این مرحله، مغز نه تنها فرکانس و شدت صدا را تجزیه و تحلیل می‌کند، بلکه ویژگی‌های پیچیده‌تری مانند مکان منبع صدا، الگوها، و معنای صدا را تشخیص می‌دهد.

تعادل شنوایی و مکان‌یابی صدا

علاوه بر شنیدن صدا، سیستم شنوایی در حفظ تعادل و مکان‌یابی صدا نیز نقش دارد. گوش داخلی علاوه بر حلزون، دارای ساختارهایی به نام مجاری نیم‌دایره‌ای است که اطلاعات مرتبط با وضعیت و حرکت بدن را به مغز ارسال می‌کنند.

سیستم شنوایی انسان یک زنجیره پیچیده از فرآیندهای مکانیکی، الکتریکی و عصبی است که از گوش خارجی آغاز شده و در مغز به تشخیص و درک صدا ختم می‌شود. عملکرد دقیق هر بخش از این سیستم امکان می‌دهد که ما بتوانیم دنیای اطراف خود را از طریق صدا تجربه کنیم.

کم شنوایی (Hearing Loss) به کاهش توانایی فرد در شنیدن صداها یا تشخیص گفتار در محیط‌های مختلف گفته می‌شود. این اختلال می‌تواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد و به دلیل عوامل مختلفی رخ دهد. بر اساس منابع علمی معتبر، کم شنوایی به چندین نوع مختلف طبقه‌بندی می‌شود که هر کدام علت‌ها و درمان‌های خاص خود را دارند.

کم شنوایی چیست؟

کم شنوایی به کاهش توانایی فرد در شنیدن یا پردازش صداها نسبت به محدوده نرمال شنوایی اشاره دارد. معمولاً به سه دسته‌ی خفیف**، **متوسط**، **شدید و عمیق تقسیم می‌شود. افراد با کم شنوایی ممکن است نتوانند صداهای خاص یا گفتارهای روزمره را بشنوند یا ممکن است شنیدن آنها با تلاش بسیار صورت گیرد.

کم شنوایی چگونه اتفاق می‌افتد؟

کم شنوایی به دلیل مشکلاتی در مسیر انتقال امواج صوتی یا نقص در عملکرد بخش‌های مختلف سیستم شنوایی رخ می‌دهد. به‌طور کلی، سه مکانیزم اصلی در ایجاد کم شنوایی دخیل هستند:

• نقص در گوش خارجی یا میانی که می‌تواند جلوی انتقال صحیح صدا به گوش داخلی را بگیرد.
• آسیب به گوش داخلی که منجر به اختلال در تبدیل امواج صوتی به سیگنال‌های عصبی می‌شود.
• مشکل در عصب شنوایی یا نواحی مغزی مرتبط با پردازش صدا که باعث عدم انتقال یا پردازش صحیح سیگنال‌های صوتی می‌شود.

چند نوع کم شنوایی داریم؟

کم شنوایی به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود:

الف) کم شنوایی انتقالی (Conductive Hearing Loss)

این نوع کم شنوایی زمانی رخ می‌دهد که امواج صوتی به‌درستی از گوش خارجی یا میانی به گوش داخلی نرسند. مشکلات ساختاری یا بیماری‌های گوش میانی و خارجی می‌توانند عامل این نوع کم شنوایی باشند. علل شایع عبارتند از:

• جرم گوش بیش از حد
• پارگی پرده گوش
• عفونت گوش میانی (اوتیت میانی)
• مشکلات استخوانچه‌های گوش میانی

ب) کم شنوایی حسی-عصبی (Sensorineural Hearing Loss)

این نوع کم شنوایی در اثر آسیب به سلول‌های مویی حلزون گوش یا عصب شنوایی رخ می‌دهد. این نوع معمولاً دائمی است و شایع‌ترین نوع کم شنوایی است. دلایل رایج آن عبارتند از:

• پیری (پیرگوشی یا Presbycusis)
• قرار گرفتن در معرض صداهای بلند
• عوامل ژنتیکی
• بیماری‌های گوش داخلی (مثل بیماری منییر)

ج) کم شنوایی مختلط (Mixed Hearing Loss)

این نوع کم شنوایی ترکیبی از دو نوع قبلی است. فرد ممکن است هم دچار مشکل در انتقال صدا باشد و هم آسیب به گوش داخلی یا عصب شنوایی داشته باشد.

کم شنوایی می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله مشکلات ساختاری، آسیب به سلول‌های شنوایی یا اختلالات عصبی رخ دهد و به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود: انتقالی، حسی-عصبی و مختلط. برای تشخیص دقیق کم شنوایی از تست‌های ادیومتری، تمپانومتری و آزمایش‌های شنوایی مغزی استفاده می‌شود.

تشخیص کم شنوایی فرآیندی علمی و سیستماتیک است که توسط متخصصین گوش، حلق و بینی (ENT) و ادیولوژیست‌ها (متخصصین شنوایی‌شناسی) انجام می‌شود. برای تشخیص دقیق کم شنوایی، از چندین روش و آزمایش استفاده می‌شود که هر کدام جنبه‌های مختلف سیستم شنوایی را بررسی می‌کنند. بر اساس منابع علمی معتبر، این فرآیند شامل مراحل و ابزارهای زیر است:

معاینه بالینی و تاریخچه پزشکی

اولین مرحله تشخیص کم شنوایی، جمع‌آوری تاریخچه پزشکی و انجام معاینه بالینی است. در این مرحله، پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:

• علائم شنوایی: کاهش شنوایی، وزوز گوش (تینیتوس)، سرگیجه، درد یا فشار در گوش
• سابقه بیماری‌ها: عفونت‌های گوش، بیماری‌های عصبی، سابقه خانوادگی کم شنوایی
• سابقه مواجهه با صداهای بلند: قرار گرفتن در محیط‌های پر صدا (کارخانه‌ها، موسیقی بلند)
• مصرف داروهای اتوتوکسیک: داروهایی که ممکن است به گوش داخلی آسیب بزنند (مانند برخی آنتی‌بیوتیک‌ها)

آزمایش‌های شنوایی (Audiometric Testing)

ادیومتری مهم‌ترین آزمایش برای تشخیص کم شنوایی است. این آزمایش شنوایی در یک اتاق عایق صدا انجام می‌شود و شامل موارد زیر است:

الف) آزمایش ادیومتری خالص (Pure-tone Audiometry)

در این آزمایش، اصوات با فرکانس‌های مختلف (مانند 500 هرتز تا 8000 هرتز) و با شدت‌های مختلف برای فرد پخش می‌شود و او باید با فشار دادن یک دکمه یا بالا بردن دست، پاسخ دهد که آیا صدا را شنیده است یا نه. نتایج به صورت یک نمودار شنوایی (Audiogram) ترسیم می‌شود که نوع و شدت کم شنوایی را نشان می‌دهد.

• ادیومتری هوایی: اصوات از طریق هدفون به گوش ارسال می‌شوند.
• ادیومتری استخوانی: ارتعاشات به استخوان ماستوئید پشت گوش وارد می‌شوند تا عملکرد گوش داخلی به‌طور مستقل از گوش میانی بررسی شود.

ب) آزمایش ادیومتری گفتاری (Speech Audiometry)

در این آزمایش، فرد باید واژه‌ها یا جملاتی را که با شدت‌های مختلف گفته می‌شوند، تکرار کند. این تست میزان توانایی فرد در تشخیص گفتار را ارزیابی می‌کند و برای تعیین کیفیت شنوایی گفتاری و توانایی تمایز صداها استفاده می‌شود.

آزمایش تمپانومتری (Tympanometry)

این آزمایش به بررسی فشار گوش میانی و حرکت پرده صماخ می‌پردازد. با استفاده از یک دستگاه تمپانومتر، هوا به داخل کانال گوش پمپاژ شده و پاسخ پرده گوش به تغییرات فشار اندازه‌گیری می‌شود. این تست به تشخیص مشکلاتی مانند:

• مایع در گوش میانی
• پارگی پرده گوش
• مشکلات استخوانچه‌های گوش میانی (مثل چسبندگی)

آزمایش رفلکس آکوستیک (Acoustic Reflex Testing)

این تست واکنش گوش به اصوات بلند را ارزیابی می‌کند. به‌طور طبیعی، عضلات گوش میانی به صداهای بلند واکنش نشان می‌دهند و پرده گوش سفت می‌شود. نبود یا کاهش این رفلکس می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات در گوش میانی یا عصبی باشد.

آزمایش OAE (Otoacoustic Emissions)

این تست بررسی می‌کند که آیا سلول‌های مویی خارجی در گوش داخلی (حلزون) به صداها واکنش نشان می‌دهند یا نه. OAE در تشخیص کم شنوایی حسی-عصبی در نوزادان و کودکان استفاده می‌شود و نشان می‌دهد که آیا گوش داخلی به درستی کار می‌کند.

آزمایش ABR (Auditory Brainstem Response)

در این آزمایش، پاسخ‌های الکتریکی مغز به تحریکات صوتی اندازه‌گیری می‌شوند. سنسورهایی بر روی سر قرار داده می‌شوند و امواج صوتی از طریق هدفون به گوش فرستاده می‌شوند. ABR برای بررسی عملکرد عصب شنوایی و راه‌های شنوایی مغزی استفاده می‌شود. این آزمایش در موارد مشکوک به آسیب عصب شنوایی یا تومورها (مانند نوروم آکوستیک) و همچنین در نوزادان و کودکان غیرهمکار استفاده می‌شود.

آزمایش‌های تکمیلی

بسته به نتایج آزمایش‌های فوق و شک بالینی، ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری مانند MRI یا CT اسکن انجام شوند تا ساختار گوش داخلی و عصب شنوایی به‌دقت بررسی شود. این آزمایش‌ها معمولاً در صورت وجود مشکلات ساختاری یا تومورها انجام می‌شوند.

تفسیر نتایج

نتایج آزمایش‌های فوق در کنار هم تحلیل می‌شوند تا نوع، شدت و علت کم شنوایی مشخص شود. این نتایج به‌صورت Audiogram نمایش داده می‌شوند که نشان می‌دهد فرد در چه فرکانس‌ها و شدتی دچار کم شنوایی است. Audiogram می‌تواند به متخصص شنوایی‌شناسی یا ENT کمک کند تا برنامه درمانی مناسبی پیشنهاد دهد.

کم شنوایی به دلیل عوامل مختلفی ممکن است رخ دهد و این عوامل می‌توانند از مشکلات مادرزادی گرفته تا آسیب‌های محیطی و عوارض ناشی از بیماری‌ها و داروها متنوع باشند. بر اساس منابع علمی، عوامل ایجاد کننده کم شنوایی به چند دسته تقسیم می‌شوند:

عوامل ژنتیکی و مادرزادی

عوامل ژنتیکی می‌توانند نقشی مهم در کم شنوایی داشته باشند. برخی از این موارد عبارتند از:

• کم شنوایی ارثی: حدود ۵۰-۶۰٪ از موارد کم شنوایی در نوزادان به دلیل عوامل ژنتیکی است. این کم شنوایی ممکن است اتوزومال غالب یا اتوزومال مغلوب باشد و ممکن است در ترکیب با سایر اختلالات ژنتیکی رخ دهد.
• سندرم‌های ژنتیکی: برخی از سندرم‌های ژنتیکی مانند سندرم داون**، **سندرم آشر و سندرم واردنبرگ می‌توانند با کم شنوایی همراه باشند.
• اختلالات مادرزادی: برخی از نوزادان با مشکلات ساختاری در گوش خارجی یا میانی متولد می‌شوند که می‌تواند باعث کم شنوایی انتقالی شود.

عوامل محیطی و ناشی از آسیب‌های خارجی

عوامل محیطی نقش مهمی در بروز کم شنوایی ایفا می‌کنند. این موارد می‌توانند باعث کم شنوایی انتقالی یا حسی-عصبی شوند:

• قرار گرفتن در معرض صدای بلند (نویز)‌: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بلند (مانند ماشین‌آلات صنعتی، موسیقی بلند یا انفجارها) می‌تواند به سلول‌های مویی حلزون گوش آسیب بزند و منجر به کم شنوایی ناشی از نویز شود. این نوع کم شنوایی معمولاً به مرور زمان و دائمی است.
• آسیب‌های فیزیکی: ضربه به سر یا گوش می‌تواند به ساختارهای گوش میانی و داخلی آسیب برساند و باعث کم شنوایی شود.
• جرم گوش (واکس گوش): انسداد کانال گوش توسط جرم زیاد گوش می‌تواند باعث کم شنوایی موقت انتقالی شود.

افزایش سن

پیرگوشی (Presbycusis) یکی از شایع‌ترین علل کم شنوایی است و با افزایش سن رخ می‌دهد. این نوع کم شنوایی معمولاً حسی-عصبی است و به دلیل تخریب سلول‌های مویی حلزون گوش در طول زمان اتفاق می‌افتد. پیرگوشی بیشتر در سنین بالای ۶۵ سال دیده می‌شود و معمولاً ابتدا فرکانس‌های بالا را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بیماری‌ها و عفونت‌ها

بیماری‌ها و عفونت‌های مختلف می‌توانند باعث آسیب به گوش و کم شنوایی شوند:

• عفونت‌های گوش میانی (اوتیت میانی): عفونت‌های مزمن گوش میانی می‌توانند باعث کم شنوایی انتقالی شوند. در برخی موارد، عفونت‌های شدید یا درمان‌نشده می‌توانند باعث پارگی پرده صماخ یا آسیب به استخوانچه‌های گوش میانی شوند.
• مننژیت: مننژیت می‌تواند به عصب شنوایی و ساختارهای گوش داخلی آسیب بزند و کم شنوایی حسی-عصبی ایجاد کند.
• بیماری منییر (Meniere’s disease): این بیماری گوش داخلی منجر به حملات سرگیجه، وزوز گوش و کم شنوایی می‌شود که معمولاً نوسانی است و ممکن است با گذر زمان دائمی شود.
• اوتوسکلروز: در این بیماری، استخوانچه‌های گوش میانی به درستی حرکت نمی‌کنند که باعث کم شنوایی انتقالی می‌شود. این وضعیت اغلب به دلیل رشد غیرطبیعی استخوان در گوش میانی رخ می‌دهد.

عوامل دارویی (اوتوتوکسیک)

برخی داروها می‌توانند به گوش داخلی و عصب شنوایی آسیب بزنند و کم شنوایی ایجاد کنند. این داروها به عنوان داروهای اتوتوکسیک شناخته می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:

• آنتی‌بیوتیک‌ها (مانند جنتامایسین و آمیکاسین): برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند به گوش داخلی آسیب بزنند.
• داروهای شیمی‌درمانی (مانند سیس‌پلاتین): داروهایی که برای درمان سرطان استفاده می‌شوند ممکن است به سلول‌های گوش داخلی آسیب بزنند.
• داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و آسپرین: استفاده مداوم و در دوزهای بالا ممکن است باعث وزوز گوش و کم شنوایی شود.

تومورها و ضایعات عصبی

برخی از تومورها و ضایعات می‌توانند باعث کم شنوایی شوند:

• نوروم آکوستیک (Acoustic Neuroma): این تومور غیر سرطانی که بر روی عصب شنوایی رشد می‌کند، می‌تواند باعث کم شنوایی یک‌طرفه، وزوز گوش و سرگیجه شود.
• تومورهای مغزی: تومورهایی که بر روی مسیرهای عصبی شنوایی یا ساقه مغز تأثیر می‌گذارند، ممکن است باعث اختلالات شنوایی شوند.

عوامل متابولیک و سیستمیک

برخی از شرایط متابولیک و سیستمیک نیز می‌توانند باعث کم شنوایی شوند:

• دیابت: دیابت با آسیب به رگ‌های خونی کوچک در گوش داخلی مرتبط است و ممکن است باعث کم شنوایی حسی-عصبی شود.
• فشار خون بالا: فشار خون بالا نیز ممکن است به رگ‌های خونی گوش داخلی آسیب برساند.
• کم‌کاری تیروئید: کم‌کاری تیروئید با کم شنوایی مرتبط است که ممکن است به دلیل اختلالات متابولیک یا تجمع مایعات در گوش میانی باشد.

عوامل دوران بارداری و زایمان

برخی از عوامل در دوران بارداری یا زایمان می‌توانند باعث کم شنوایی مادرزادی شوند:

• عفونت‌های مادرزادی: عفونت‌هایی مانند سرخجه، توکسوپلاسموز و سیتومگالوویروس (CMV) در دوران بارداری می‌توانند باعث کم شنوایی مادرزادی در نوزاد شوند.
• هیپوکسی هنگام تولد: کمبود اکسیژن در هنگام تولد ممکن است باعث آسیب به عصب شنوایی و کم شنوایی شود.

کم شنوایی می‌تواند به دلایل متعددی رخ دهد، از عوامل ژنتیکی و مادرزادی گرفته تا آسیب‌های محیطی، بیماری‌ها، داروها و افزایش سن. تشخیص و شناسایی دقیق علت کم شنوایی نیاز به ارزیابی جامع توسط متخصصین شنوایی‌شناسی و پزشکی دارد تا بتوان بهترین درمان ممکن را ارائه کرد.

برای تشخیص نوع و میزان کم شنوایی، از روش‌های علمی و تخصصی استفاده می‌شود که توسط متخصصین شنوایی‌شناسی (ادیولوژیست‌ها) و پزشکان گوش، حلق و بینی انجام می‌گیرد. این فرآیند شامل مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و ارزیابی‌های دقیق است که به تعیین نوع، شدت و محل آسیب در سیستم شنوایی کمک می‌کند. بر اساس منابع علمی، مراحل و روش‌های زیر برای فهمیدن نوع و میزان کم شنوایی استفاده می‌شوند:

معاینه بالینی اولیه و تاریخچه پزشکی

• تاریخچه پزشکی: پزشک یا شنوایی‌شناس با بررسی علائم شما، سابقه خانوادگی کم شنوایی، مواجهه با نویز و عفونت‌های گوش، و سابقه مصرف داروهای اتوتوکسیک به شناسایی عوامل زمینه‌ای کمک می‌کند.
• معاینه گوش: معاینه گوش با استفاده از اتوسکوپ برای بررسی وجود انسداد، عفونت یا مشکلات ساختاری انجام می‌شود.

آزمایش‌های شنوایی (Audiometric Testing)

آزمایش ادیومتری (Audiometry) رایج‌ترین و دقیق‌ترین روش برای اندازه‌گیری میزان و نوع کم شنوایی است. این آزمایش‌ها شامل ارزیابی‌های مختلفی می‌شوند که به شرح زیر است:

الف) آزمایش ادیومتری خالص (Pure-tone Audiometry)

• نحوه انجام: در این تست، اصوات با فرکانس‌های مختلف (مانند 500 هرتز تا 8000 هرتز) و با شدت‌های مختلف (بر حسب دسی‌بل) از طریق هدفون به گوش شما ارسال می‌شوند. شما باید هنگام شنیدن صدا با فشار دادن دکمه یا بالا بردن دست، پاسخ دهید.
• هدف: این تست کمک می‌کند تا آستانه شنوایی شما (کمترین صدایی که می‌توانید بشنوید) در فرکانس‌های مختلف مشخص شود.

Audiogram: نتایج به صورت یک نمودار شنوایی (Audiogram) نمایش داده می‌شود که شدت کم شنوایی در هر فرکانس را نشان می‌دهد. بر اساس آدیومتری، کم شنوایی به پنج دسته تقسیم می‌شود:

• طبیعی (Normal): 0-20 دسی‌بل
• خفیف (Mild): 20-40 دسی‌بل
• متوسط (Moderate): 40-70 دسی‌بل
• شدید (Severe): 70-90 دسی‌بل
• عمیق (Profound): بیش از 90 دسی‌بل

ب) ادیومتری استخوانی (Bone Conduction Audiometry)

• نحوه انجام: در این تست، صدا از طریق یک لرزش‌گر به استخوان ماستوئید پشت گوش شما منتقل می‌شود تا بررسی شود که آیا گوش داخلی به‌طور مستقل از گوش میانی کار می‌کند یا خیر.
• هدف: این تست به تشخیص تفاوت بین کم شنوایی انتقالی (مشکلات گوش خارجی یا میانی) و کم شنوایی حسی-عصبی (مشکلات گوش داخلی) کمک می‌کند.

ج) آزمایش گفتاری (Speech Audiometry)

• نحوه انجام: در این تست، واژه‌ها یا جملاتی با شدت‌های مختلف به شما گفته می‌شود و شما باید آنها را تکرار کنید.
• هدف: این تست توانایی شما در درک و تمایز گفتار را ارزیابی می‌کند. نتایج می‌تواند نشان دهد که آیا مشکل اصلی شما در وضوح گفتار است یا فقط در میزان شنوایی.

درمان کم شنوایی بر اساس نوع، شدت، و علت آن متفاوت است و می‌تواند شامل روش‌های دارویی، جراحی، استفاده از دستگاه‌های کمک شنوایی یا سایر مداخلات باشد. بر اساس منابع علمی، راه‌های درمان کم شنوایی به چند دسته تقسیم می‌شوند:

درمان دارویی و پزشکی

برخی از انواع کم شنوایی، به‌ویژه کم شنوایی‌های انتقالی ناشی از عفونت‌ها یا التهابات گوش میانی، می‌توانند با درمان‌های دارویی بهبود یابند.

• آنتی‌بیوتیک‌ها: در مواردی که عفونت‌های گوش میانی (مانند اوتیت میانی) باعث کم شنوایی شده‌اند، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند عفونت را درمان کند و شنوایی را به حالت طبیعی برگرداند.
• استروئیدها: در برخی موارد کم شنوایی ناگهانی حسی-عصبی (مثل **کم شنوایی ناگهانی حسی عصبی**)، استفاده از استروئیدها به عنوان ضدالتهاب می‌تواند به بازگرداندن شنوایی کمک کند.
• پاک‌سازی جرم گوش: در مواردی که جرم گوش زیاد و متراکم است، می‌توان با پاک‌سازی جرم گوش (مانند شستشوی گوش) مشکل کم شنوایی انتقالی را رفع کرد.

استفاده از سمعک (Hearing Aids)

سمعک‌ها یکی از رایج‌ترین و موثرترین راه‌های درمان کم شنوایی حسی-عصبی و برخی انواع کم شنوایی انتقالی هستند.

نحوه عملکرد: سمعک‌ها صداهای محیطی را تقویت کرده و به گوش منتقل می‌کنند. این دستگاه‌ها می‌توانند برای کم شنوایی خفیف تا شدید موثر باشند.

انواع سمعک‌ها:

• سمعک‌های پشت گوشی (BTE): سمعک‌هایی که پشت گوش قرار می‌گیرند و صدا را از طریق یک لوله به گوش منتقل می‌کنند.
• سمعک‌های داخل گوشی (ITE): سمعک‌هایی که درون گوش قرار می‌گیرند و کم شنوایی خفیف تا متوسط را پوشش می‌دهند.
• سمعک‌های داخل کانال گوش (CIC و ITC): سمعک‌هایی که کاملاً در کانال گوش قرار می‌گیرند و برای کم شنوایی‌های خفیف تا متوسط استفاده می‌شوند.

کاشت حلزون گوش (Cochlear Implants)

کاشت حلزون گوش یک روش موثر برای افراد مبتلا به کم شنوایی شدید تا عمیق حسی-عصبی است که سمعک نمی‌تواند برای آن‌ها مفید باشد.

• نحوه عملکرد: دستگاه کاشت حلزون به‌طور مستقیم به عصب شنوایی متصل می‌شود و سیگنال‌های الکتریکی را به جای امواج صوتی ارسال می‌کند. این دستگاه شامل یک میکروفون خارجی است که صدا را به یک گیرنده داخلی منتقل می‌کند.
• موارد استفاده: کاشت حلزون گوش برای افرادی که شنوایی خود را به دلیل آسیب‌های شدید به گوش داخلی از دست داده‌اند و نمی‌توانند با استفاده از سمعک صداها را به درستی بشنوند، بسیار مناسب است.

درمان‌های جراحی

برخی از موارد کم شنوایی به دلیل مشکلات ساختاری در گوش خارجی، میانی یا حتی داخلی می‌توانند با جراحی درمان شوند.

الف) جراحی ترمیمی گوش میانی (Tympanoplasty)

نحوه عملکرد: این جراحی برای ترمیم پارگی پرده گوش (پرده صماخ) یا ترمیم استخوانچه‌های گوش میانی استفاده می‌شود. این روش معمولاً برای افرادی که دچار کم شنوایی انتقالی هستند مؤثر است.

ب) عمل استاپدکتومی (Stapedectomy)

نحوه عملکرد: در این جراحی، استخوانچه رکابی گوش میانی که در اثر اوتوسکلروز دچار خشکی و کاهش حرکت شده است، برداشته و با یک پروتز جایگزین می‌شود. این عمل برای درمان کم شنوایی انتقالی ناشی از اوتوسکلروز استفاده می‌شود.

ج) لوله‌های تهویه گوش (Ventilation Tubes)

نحوه عملکرد: در برخی کودکان و بزرگسالان با اوتیت میانی مزمن یا تجمع مایع در گوش میانی، لوله‌های تهویه به صورت موقت در پرده گوش قرار می‌گیرند تا به تخلیه مایع و جلوگیری از عفونت کمک کنند.

د) بازسازی گوش خارجی (Otoplasty یا Ear Reconstruction)

نحوه عملکرد: این جراحی برای بازسازی یا ترمیم ساختار گوش خارجی که به دلیل مشکلات مادرزادی یا آسیب‌های فیزیکی دچار تغییر شده است، استفاده می‌شود.

دستگاه‌های شنوایی استخوانی (Bone Conduction Devices)

این دستگاه‌ها برای افرادی که دچار کم شنوایی انتقالی یا مختلط هستند و نمی‌توانند از سمعک‌های معمولی استفاده کنند، مناسب هستند.

نحوه عملکرد: دستگاه شنوایی استخوانی صدا را از طریق لرزش به استخوان‌های جمجمه منتقل می‌کند تا صدا مستقیماً به گوش داخلی برسد، بدون اینکه از طریق گوش میانی عبور کند.

انواع:

سمعک‌های هدباندی استخوانی که بر روی استخوان ماستوئید پشت گوش قرار می‌گیرند.

کاشت شنوایی استخوانی (BAHA) که یک دستگاه شنوایی است که در استخوان جمجمه کاشته می‌شود و صدا را از طریق لرزش‌های استخوانی به گوش داخلی منتقل می‌کند.

راه‌های درمان کم شنوایی بسته به نوع و شدت آن متنوع هستند. درمان‌های دارویی و جراحی برای کم شنوایی‌های انتقالی بیشتر مفید هستند، در حالی که سمعک‌ها، کاشت حلزون و دستگاه‌های شنوایی استخوانی برای کم شنوایی حسی-عصبی و مختلط مؤثرند. علاوه بر این، توانبخشی و مشاوره شنوایی برای بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به کم شنوایی بسیار مهم است. تشخیص زودهنگام و استفاده از روش‌های درمانی مناسب می‌تواند بهبود قابل توجهی در شنوایی و کیفیت زندگی افراد ایجاد کند.

پیشگیری از کم شنوایی بر اساس منابع علمی شامل مجموعه‌ای از اقدامات و راهکارهایی است که می‌تواند به محافظت از شنوایی و جلوگیری از آسیب‌های دائمی به سیستم شنوایی کمک کند. این اقدامات به‌ویژه برای جلوگیری از کم شنوایی ناشی از نویز و عوامل محیطی بسیار مهم هستند. در ادامه، راه‌های علمی پیشگیری از کم شنوایی بررسی می‌شوند:

پیشگیری از کم شنوایی ناشی از نویز (Noise-induced Hearing Loss NIHL)

نویزهای بلند و مداوم یکی از مهم‌ترین عوامل کم شنوایی در محیط‌های صنعتی، موسیقی، و زندگی روزمره هستند. بر اساس تحقیقات علمی، راه‌های زیر برای کاهش اثرات نویز بر شنوایی پیشنهاد می‌شود:

• استفاده از وسایل محافظ شنوایی: در محیط‌های پر سر و صدا مانند کارگاه‌ها، کارخانه‌ها، و کنسرت‌ها، استفاده از گوش‌گیرها (Earplugs) یا گوش‌بندهای ضد نویز (Earmuffs) ضروری است. این وسایل می‌توانند شدت صدا را به میزان قابل توجهی کاهش دهند و از آسیب‌های دائمی به گوش جلوگیری کنند.
• محدود کردن مدت مواجهه با نویز: اگر در محیطی پر سر و صدا کار می‌کنید یا به طور منظم در معرض صداهای بلند هستید، کاهش مدت زمان مواجهه با صدا یکی از راه‌های مؤثر پیشگیری است. طبق توصیه‌های علمی، مواجهه با صداهایی بالای ۸۵ دسی‌بل بیش از ۸ ساعت در روز خطرناک است.
• کاهش حجم صدا: هنگام استفاده از هدفون یا بلندگوهای شخصی، حجم صدا را در سطح ایمن نگه دارید. بسیاری از پژوهش‌ها نشان می‌دهند که استفاده طولانی مدت از هدفون با صدای بلند می‌تواند منجر به کم شنوایی دائمی شود. توصیه می‌شود که حجم صدا به کمتر از ۶۰ درصد حداکثر توان دستگاه محدود شود و استفاده از هدفون‌ها بیش از یک ساعت متوالی نباشد.
• استفاده از هدفون‌های حذف نویز (Noise-cancelling Headphones): این هدفون‌ها با حذف نویزهای محیطی، به شما اجازه می‌دهند که با حجم صدای کمتر به موسیقی گوش دهید و در نتیجه به شنوایی شما آسیب کمتری وارد می‌شود.

پیشگیری از کم شنوایی ناشی از بیماری‌ها

برخی از بیماری‌های عفونی و التهابی می‌توانند باعث آسیب به گوش و کم شنوایی شوند. برای پیشگیری از این نوع کم شنوایی، اقدامات زیر توصیه می‌شوند:

• واکسیناسیون: برخی عفونت‌ها مانند سرخک**، **اوریون**، **مننژیت و عفونت‌های گوش میانی (اوتیت میانی) می‌توانند باعث کم شنوایی شوند. واکسیناسیون به موقع کودکان و بزرگسالان علیه این بیماری‌ها می‌تواند از کم شنوایی جلوگیری کند.
• درمان به موقع عفونت‌های گوش: اگر دچار عفونت گوش شدید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید و از درمان‌های مناسب مانند آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضدالتهاب استفاده کنید. عدم درمان به موقع عفونت‌های گوش می‌تواند باعث کم شنوایی دائمی شود.

پیشگیری از کم شنوایی ناشی از داروها (Ototoxicity)

برخی داروها می‌توانند به گوش داخلی آسیب برسانند و منجر به کم شنوایی شوند. داروهایی که به عنوان اتوتوکسیک شناخته می‌شوند، شامل برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای شیمی‌درمانی و داروهای ضد مالاریا هستند.

• مصرف داروها تحت نظارت پزشک: از مصرف خودسرانه داروها پرهیز کنید و در صورت نیاز به مصرف داروهای اتوتوکسیک، پزشک خود را در جریان مشکلات شنوایی قرار دهید تا دوز مناسب و جایگزین‌های احتمالی تعیین شوند.
• آگاهی از عوارض داروها: در صورت مصرف داروهای خاص، باید از عوارض جانبی آنها مطلع باشید و در صورت بروز علائم کم شنوایی مانند وزوز گوش یا کاهش شنوایی، به پزشک مراجعه کنید.

پیشگیری از کم شنوایی ناشی از آسیب‌های فیزیکی

آسیب‌های مستقیم به سر و گوش می‌توانند منجر به آسیب‌های شنوایی شوند.

• استفاده از کلاه ایمنی: هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی پرخطر یا کار در محیط‌های صنعتی که احتمال آسیب به سر وجود دارد، استفاده از کلاه ایمنی می‌تواند از آسیب به سیستم شنوایی و گوش داخلی جلوگیری کند.
• پرهیز از وارد کردن اجسام به گوش: یکی از علل کم شنوایی انتقالی، وارد کردن اجسام خارجی به گوش است که می‌تواند به پرده گوش یا کانال گوش آسیب برساند. باید از تمیز کردن گوش با اشیاء نوک تیز یا قرار دادن گوش‌پاک‌کن به عمق گوش خودداری کنید.

پیشگیری از کم شنوایی مرتبط با افزایش سن (Presbycusis)

پیرگوشی یا کاهش شنوایی مرتبط با افزایش سن یک پدیده طبیعی است، اما می‌توان با انجام برخی اقدامات روند آن را کندتر کرد:

• معاینات منظم شنوایی: انجام آزمایش‌های شنوایی منظم، به ویژه برای افراد مسن، می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات شنوایی و اقدام به موقع برای درمان کمک کند.
• مراقبت از سلامت عمومی: حفظ سلامت کلی بدن از طریق رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، و کنترل فشار خون و دیابت می‌تواند به حفظ شنوایی کمک کند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت، و فشار خون بالا می‌توانند خطر کاهش شنوایی را افزایش دهند.
• اجتناب از مصرف الکل و سیگار: سیگار کشیدن و مصرف الکل می‌تواند به جریان خون گوش داخلی آسیب برساند و باعث کم شنوایی مرتبط با سن شود. مطالعات علمی تأیید کرده‌اند که سیگار کشیدن می‌تواند باعث افزایش خطر کم شنوایی شود.

آموزش و آگاهی

افراد در مورد خطرات نویزهای بلند، نحوه استفاده صحیح از سمعک‌ها و محافظ‌های شنوایی، و اهمیت مراقبت از سلامت گوش می‌تواند به پیشگیری از کم شنوایی کمک کند.

آموزش کودکان و نوجوانان: ارائه آموزش‌های مناسب به کودکان و نوجوانان در مورد خطرات بلند کردن صدای هدفون یا حضور در محیط‌های پر سر و صدا، می‌تواند به حفظ شنوایی در سنین بالاتر کمک کند.

نتیجه‌گیری

پیشگیری از کم شنوایی با استفاده از اقدامات ساده اما مؤثر امکان‌پذیر است. استفاده از محافظ‌های شنوایی، رعایت اصول بهداشتی، مصرف داروها با نظارت پزشک، و آموزش صحیح همگی نقش مهمی در پیشگیری از کم شنوایی ایفا می‌کنند. همچنین، پیشگیری از بیماری‌های عفونی، حفظ سلامت عمومی و معاینات منظم می‌تواند به حفظ شنوایی در طول زندگی کمک کند.